معانى بطون قرآن ، تأويل آن است بنابراين اين حديث بر وجود بطن براى قرآن به روشنى دلالت مىكند و رواياتى ديگر كه در مصادر فريقين بيشمارند . بنابراين مجالى براى توهّم امثال ابن تيميه نيست كه در پاسخ به اين پرسش : « آيا حديثى با سند صحيح از پيامبر خدا درباره وجود بطن براى قرآن رسيده است » مىنويسد : اين حديث كه مىگويد قرآن بطنى دارد از احاديث دروغين است ، احدى از اهل علم آن را نياورده و در كتابهاى حديثى اثرى از آن نيست تنها از حسن بصرى به صورت موقوف يا مرسل اين حديث نقل شده كه هر آيه‌اى ظهرى دارد و بطنى و حدى و مطلعى . . . . « 1 » ابن تيميه اين احاديث را دروغين مىپندارد در حالى كه اين احاديث گذشته از مصادر شيعه در مصادر اهل سنت ( چنان كه ملاحظه شد ) با سند صحيح نقل شده است ، ذهبى در اين زمينه مىنويسد : اماميّه مىگويند : قرآن ظاهرى و باطنى دارد ، اين حقيقتى است كه ما نيز آن را مىپذيريم چون نزد ما روايات صحيح در اين باره وجود دارد . . . نهايت آنكه اماميّه بر حد اين روايات متوقف نشده و گفته‌اند قرآن 77 بطن دارد . « 2 » البته بنا به گفته متتبّعان روايتى دال بر وجود هفتاد بطن در قرآن ، در مصادر فريقين نيست و وجود هفت بطن براى قرآن نيز با آنكه امتناع عقلى ندارد و برخى روايات نيز بر آن دلالت دارد ولى به دليل صحيح نبودن سند آن روايات وجودش قطعى نيست . « 3 »

--> ح 1177 ، محققان مسند درباره اين حديث مىگويند : « اين حديث صحيح است . . . » و سپس طرق و مصادر اين حديث را يادآور مىشوند ؛ نيز : حاكم نيشابورى ، مستدرك ، ج 5 ، ص 122 ، 123 ، وى نيز پس از نقل اين حديث مىگويد : « اين حديث بنا به شرط بخارى و مسلم صحيح است » ذهبى نيز صحت اين حديث را پذيرفته است . همان ، آلوسى نيز تعدادى از اين احاديث را نقل كرده است . ر . ك : روح المعانى ، ج 1 ، ص 16 - 18 . ( 1 ) . التفسير الكبير ، ج 2 ، ص 41 ، و نيز ر . ك : التحرير و التنوير ، ج 1 ، ص 34 وى نيز مىگويد روايتى صحيح السند در اين باره نيست ، ابن حزم نيز به دليل آنكه گمان مىكند رواياتى كه دلالت بر بطون آيات دارد مرسل است ، در اصل وجود بطون براى آيات ترديد كرده است . ر . ك : ابن حزم ، الإحكام فى اصول الأحكام ، ج 3 ، ص 171 . ( 2 ) . التفسير و المفسرون ، ج 2 ، ص 28 ( 3 ) . على اكبر بابايى ، مجله معرفت ، باطن قرآن ، ش 26 ، ص 13